a screenshot of the zoom screen where participants have hands over their eyes and on their heads

Unlimited Connects Cymru 2020 – Ymlaen i’r Dyfodol 

 Unlimited Connects Cymru 2020 – Ymlaen i’r Dyfodol. Cyllidwyd gan Gyngor Celfyddydau Cymru a’r Loteri Genedlaethol. Ysgrifennwyd gan Mared Jarman. Dydd Mercher 5 Awst 2020

 ‘Dyw artistiaid ddim yn “normal” – ry’n ni’n cael ein cyffwrdd gan sbarc, ac mae ’na bris i’w dalu am hynny. Cysylltedd â’r byd yw hynnny. Gadewch i ni ddathlu ein gwahaniaethau.’ Roy Barry.

 Ar yr union foment hon mewn amser, ry’n ni’n byw drwy hanes. Mae’n teimlo’n bwysicach nag erioed i edrych ymlaen i’r dyfodol. Mared Jarman yw fy enw i. Dwi’n actor, canwr ac awdur â nam ar fy ngolwg. Yn anffodus, dwi’n un o raddedigion coleg drama yn y cyfnod Covid. Ie, dwi’n gwybod . . . gutted! Felly, gan na fydda i’n ymddangos mewn unrhyw beth yn y dyfodol agos, fe benderfynais i ysgrifennu hwn . . .

Yr wythnos ddiwethaf, fe es i i ddigwyddiad Unlimited Connect yng Nghymru – a waw! dyna i chi uchafbwynt. Mae’r digwyddiadau hyn yn cael eu creu gan ac ar gyfer artistiaid anabl. Fe fuon ni’n cysylltu, yn cyfnewid gwybodaeth ac yn cymryd rhan mewn nifer o drafodaethau oedd yn procio’r meddwl. Bydd y rhai hynny ohonoch sydd wedi mynychu’r rhain yn y gorffennol yn gwybod faint o effaith mae’r digwyddiadau’n eu cael, p’un ai a ydych chi’n hunan-adnabod fel anabl ai peidio. Y tro hwn, oherwydd y sefyllfa ddigynsail gyda’r pandemig Covid-19, cafodd y digwyddiad ei gynnal ar-lein.

Hoffwn nodi sut rydyn ni, fel pobl anabl, wedi cael ein gwneud yn fwy bregus yn y cyfnod hwn. Mae Covid wedi cael effaith fawr iawn ar ein bywydau a’n cymuned. Erbyn hyn, rydyn ni’n brwydro hyd yn oed yn galetach nag erioed i oresgyn rhwystrau.  Ychydig amser yn ôl fe gollais i ffrind agos oedd yn aelod annwyl o’n cymuned. Mae’r golled hon wedi dysgu i mi pa mor bwysig yw cymuned. Defnyddio fy llais er budd pobl eraill. Sefyll i fyny dros yr hyn dwi’n credu ynddo. Dweud NA. Dal i frwydro. Fel dwedais i, rydyn ni’n byw drwy hanes – ac am gyfnod i fod yn fyw yw hwn!

 

Unlimited Connects – Rhifyn Y Cyfnod Clo

Doedd y cyfnod clo ddim yn mynd i rwystro Unlimited rhag cynnal eu digwyddiad yn fyw ar Zoom. I rai, mae Zoom yn eu cadw mewn cysylltiad, ond i eraill mae’n eu gwthio ymhellach i ffwrdd, gan greu set newydd o heriau i’w goresgyn.

Yn null dihafal Unlimited, roedd y digwyddiad wedi’i gynllunio i fod yn  gynhwysol a hygyrch. Roedd ‘Wall to Wall’ yno’n darparu capsiynau byw. A diolch i Sammy a Sam am eu gwasanaeth yn dehongli BSL yn fyw. Yn y pnawn roedd yna hefyd gyfieithu ar-y-pryd Cymraeg/Saesneg ar gael. Roedd y cyfan yn teimlo fel y ‘normal’ newydd – ac roedd hynny’n grêt.

Yn fy marn i, dyw hygyrchedd ar gyfer y rhai hynny ohonon ni sydd â nam ar eu golwg ddim wedi cael ei ddatblygu’n llawn. Syniad Unlimited oedd cyflwyniadau â Disgrifiad Sain (AD) bob tro roeddech chi’n ymuno â sgwrs. Pan oedd pobl yn cofio ac yn ymrwymo, roedd e’n effeithiol ac yn ddoniol (mewn ffordd dda). Ddim yn deall? Dyma fy enghraifft i:

“Shwmai, fy enw i yw Mared Jarman. Dwi’n fenyw wyn fy nghroen yn fy nau-ddegau canol. Mae fy ngwallt yn dywyll a chyrliog, a heddiw mae e mewn bỳn flêr ar dop fy mhen.  Dwi’n gwisgo cadwyn aur o’r 80au o gwmpas fy ngwddw – yn steil Mr T.”

Beth yw’r pwynt? Ydy, mae’n peintio llun yn y meddwl o sut rydych chi’n edrych, ond yn bwysicach fyth mae’n dangos eich personoliaeth. Mae siarad heb gyflwyniad AD yn gyfystyr â defnyddio delwedd ddi-wyneb fel llun proffil. PWY YDYCH CHI? Mae cyflwyniad AD cryf – yn enwedig un sy’n cynnwys ‘rhywbeth bach cofiadwy ychwanegol’ – yn rhoi darlun llawn.

 

-Syniad Sydyn-

‘Mae llun cystal â mil o eiriau,’ meddai’r hen ddywediad,  ond does dim rhaid i chi wneud yr un fath. Cadwch eich cyflwyniad yn fyr ac effeithiol – yn debyg i’ch proffil Tinder.

Ydy, mae’n teimlo braidd yn wirion ar y dechrau. Ydych chi’n cofio pa mor annifyr roeddech chi’n teimlo y tro cyntaf i chi dynnu llun selffi? Mynnu mai dim ond ei wneud mewn ffordd eironig oeddech chi,  ond ar ôl cynnig neu ddau yn dod o hyd i’r onglau iawn, gweld pawb arall yn gwneud yr un peth, a goresgyn y teimlad annifyr. Erbyn hyn mae e mor normal nad ydyn ni hyd yn oed yn meddwl am y peth. Mae angen i ni ei ail-wneud, a buan iawn y byddwn ni’n dod i arfer.

Anadlu . . .

 Dechreuodd y diwrnod gyda sesiwn cynhesu hyfryd dan ofal Karina Jones, yr actor a’r perfformiwr VI. Drwy gyfrwng sain, cawsom ein arwain drwy ymarferion anadlu ac ymarferion ymestyn gofalgar. Atgoffodd Karina ni pa mor bwysig yw hi ar hyn o bryd i wrando ar ein cyrff a symud mewn ffordd sy’n teimlo’n dda. Helpodd fi i ymlacio a theimlo’n bresennol, gan olygu fy mod wedi anghofio’r holl bryderon oedd gen i am Zoom. Gosododd Karina yr awyrgylch am y dydd – gofod croesawgar, saff, fel bod modd i bawb ohonon ni lywio’n ffordd drwyddo yn ein dull unigryw ein hunain. Diolch, Karina!

 

-10 PETH DWI’N EI GASÁU AM ZOOM!-

 

  1. Mae e MOR weledol!
  2. Gwybod a ydych chi wedi clicio ar y ddolen gywir ai peidio.
  3. Gall pawb fy ngweld i, ond alla i mo’u gweld nhw.
  4. Sori, faint o bobl sy yn y byd Zoom ’ma, a pwy ydyn nhw?
  5. Y foment annifyr honno pan fyddwch chi’n ceisio ‘gadael’ ond yn methu gweld y botwm cywir.
  6. Y ‘sgwrs’. Ystafell na alla i yn sicr ddim cael mynediad iddi.
  7. Siarad i mewn i’r gofod gan obeithio’n fawr bod rhywun yn gwrando.
  8. Ydw i’n sicr ar ‘mute’?!
  9. Rhoi llun agos o ’nhalcen i bawb tra dwi’n stryffaglu i weld beth yn union dwi’n wneud.
  10. Mae e’n sugno pob owns o’ch egni ac yn eich gadael gyda ‘wyneb Zoom’ ar ddiwedd y dydd.

Dyma’r Prif Ddigwyddiad, Ydych Chi’n Barod?

 Roedd y sesiwn panel yma’n wych! Maen nhw’n gallu bod yn ddiflas neu, yn waeth fyth,  yn ryw freuddwyd narcissistaidd, ond nid y tro hwn! Braint ac anrhydedd oedd gwrando ar y panel yn siarad â’r fath angerdd am yr angen am newid. Ro’n i’n teimlo mor falch o’n cymuned werthfawr, ac yn gyffrous ynghylch yr hyn sydd gennym i’w gynnig i’r byd diwylliannol. Roedd e’n sicr wedi cynnau tân mewol.

Gadewch i mi gyflwyno’r panel . . .

  1. Cadeirydd – Jo Verrent, Uwch Gynhyrchydd Unlimited. Yn ei chyflwyniad AD disgrifiodd baentiad y tu ôl iddi hi, o waith Jonny Cotsen, â’r geiriau hyn arno: ‘Byddar, nid Twp!’
  2. Katie O’Reilly – Awdur, dramatwrg a gwneuthurwr theatr profiadol. Mae ei gwaith yn cynnwys y darn syfrdanol i’r theatr, And Suddenly I Disappear a gyllidwyd gan Unlimited. Disgrifiodd ei hun yn gwisgo crys glas, smotiog, gyda phatrwm croen sebra arno!
  3. Ruth Fabby – Cyfarwyddwr Disability Arts Cymru. Roedd hi’n gwisgo mwclis coch ‘Limitless’ . . . dwi’n moyn un!
  4. Roy Barry – Ffotograffydd ac enillydd y wobr DAC Art Prize. Disgrifiodd ei hun fel rhywun â barf ‘cyfnod clo’, sydd ar y ffordd tuag at fod yn gwbl wyllt.

(Dyma beth o’n i’n feddwl ynghylch y cyflwyniadau AD – pan maen nhw’n gweithio, maen nhw’n gweithio!)

 

Dwi’n mynd i ganolbwyntio ar dri chwestiwn cofiadwy a ofynnwyd gan Jo Verrent a’u trafod gan y panel. Datganiadau sy’n sicr yn werth eu hailadrodd.

Beth Fyddech Chi’n Ei Roi Ar Waith I Sicrhau Bod Artistiaid Anabl Yn Ganolog I Gynlluniau’r Llywodraeth Ar Gyfer Ail-Ymuno Â’r Byd Ar Ôl Covid?

Er gwaetha’r Ddeddf Cydraddoldeb 2010, does dim llawer wedi newid. Mae lleoliadau a sefydliadau celfyddydol yn dal i fethu, ac rydyn ni’n dal i gael ein aralloli. Heb sefydliadau fel DAC ac Unlimited allwn ni ddim cadw artistiaid anabl yn y canol. Mae’n holl bwysig bod sefydliadau o’r fath yn parhau i ffynnu.

Roedd Katie O’Reilly yn pledio’r achos dros yr angen am agenda wleidyddol i gefnogi amrywiaeth. Nid newidiadau strwythurol gwirfoddol, tocenistaidd, ond datganiadau mesuradwy i ddileu gwahaniaethu. Dylai’r ‘Asesiadau Effaith Cydraddoldeb’ hyn fod yn agored i graffu gan y cyhoedd ac effeithio ar gyllido.

Dwi’n cytuno. Rhaid i ni frwydro, nid yn unig am ein hawl i fod yn yr ystafell, ond yn y canol. O fewn ein craidd fel artistiaid anabl, rydyn ni’n weithredwyr.

Sut Gallwn Ni Roi Ein Hunain Yng Nghanol Y Llwyfan A Chael Pobl I’n Cymryd O Ddifrif Fel Artistiaid Anabl?

 Roedd Katie a Ruth fel petaen nhw wedi cael llond bol ar y disymudedd cronig.  Rhaid i ni fynd wyneb yn wyneb yn erbyn anableddiaeth ac ymddygiad gwahaniaethol. Galw pobl allan a’u gwneud yn atebol.  Gwneud iddyn nhw atal eu braint a chydnabod yr anableddiaeth sydd drwy bob rhan o’n cymdeithas. Dim mwy o fod yn boléit. Allwn ni ddim cario mlaen i obeithio’n unig, na gofyn i beidio â chael ein gadael ar ôl.

Roedd clywed y geiriau cryf, effeithiol hyn yn gwneud i mi gwestiynu absenoldeb cynifer o bobl lwyddiannus, cyfrifol a phwerus o fewn y sector Celfyddydau ‘prif ffrwd’. Artistiaid, awduron, cyfarwyddwyr, cynllunwyr a chynhyrchwyr nad ydyn nhw’n anabl . . . mae’r rhestr yn ddiddiwedd. Mae arnom angen iddyn nhw fod yn yr ystafell. Mae arnom angen iddyn nhw wrando a gweithredu, oherwydd mae hyn yn gyfrifoldeb torfol. Cyfleoedd uchel eu proffil rydyn ni’n crefu amdanyn nhw ac yn ymdrechu i’w cael, gan y bydd artistiaid anabl yn siŵr o ddod. Rhaid i ni gasglu ein cynghreiriaid, adeiladu eu hyder a’u grymuso â hyfforddiant, oherwydd mae’r Celfyddydau yn perthyn i bob un ohonom.

Beth All Unlimited Ei Wneud I Rymuso Artistiaid Anabl I Wneud Cais Am Arian?

Cynigiodd Roy yr angen am fentora un-i-un i rymuso artistiaid anabl i wneud cais am arian a chwilio am gyfleoedd pellach. Trwy gysylltu artistiaid llai hyderus, neu ‘egin-artistiaid’, â rhai sydd wedi hen sefydlu, gallem adeiladu elfen o hunan-eiriolaeth a phontio’r gagendor. Gallai’r cylch cefnogaeth hwn, sy’n esblygu’n barhaus, ddiogelu dyfodol y genhedlaeth nesaf. Mae sefydliadau megis DAC eisoes yn darparu hyn; serch hynny, mae’n gwbl glir – MAE ARNON NI ANGEN MWY!

Ble Mae’r Gymraeg?

 Roedd dewis o dri sesiwn yn y pnawn, ac roedd gen i wir ddiddordeb ym mhob un ohonyn nhw. Dyma ro’n i’n feddwl:

 

  1. LLEOLIADAU YNG NGHYMRU – y mwyaf poblogaidd bob tro, dwn i ddim pam?
  2. CELFYDDYDAU POBL IFANC – y mwyaf hwyliog – gwaith gwerth chweil ac mae plant yn gymaint o hwyl.
  3. USP CYMRU – ‘O bydded i’r heniaith barhau’ ac ati; gadewch i ni wneud fy nghyn-deidiau’n falch ohonon ni.

 

Yna cafwyd trafodaeth gydag Arwel Gruffydd, Cyfarwyddwr Artistig Theatr Genedlaethol Cymru a’r actor anabl Jenna Preece. Siaradodd Jenna’n angerddol iawn am ei phrofiadau, ac am y diffyg gwaith trwy gyfrwng y Gymraeg sydd yna i actorion anabl. Mewn grŵp bach, buom yn trafod yr heriau ry’n ni’n eu hwynebu pan yn ceisio cael mynediad at waith ac adnoddau yn y Gymraeg, a beth sydd angen ei wneud. Mae sector y celfyddydau trwy gyfrwg y Gymraeg ymhell ar ei hôl hi yng nghyd-destun anabledd. Oes, mae ’na bobl dda, arloesol, yn bod yn rhagweithiol, ond dyw e ddim yn ddigon. Mae gennym lawer i’w wneud i ddal i fyny:

 

-1 sain-ddisgrifiwr cymwys sy’n siarad Cymraeg.

-2 ddehonglydd BSL i gyfieithu Cymraeg i BSL.

-2 wasanaeth (y gwn i amdanyn nhw) sy’n darparu llyfrau sain yn y Gymraeg. Y broblem? Dydyn nhw ond ar gael ar gasét/CD a does dim deunydd newydd yn cael ei recordio.

 

Cymraeg yw fy mamiaith, ac eto mae bron yn amhosibl i bobl anabl gael mynediad at ddiwylliant yn yr iaith. Dwi’n teimlo fy mod yn cael fy nieithrio a’m gwthio allan o’m cymuned oherwydd mod i’n methu cael mynediad at fy niwylliant.

Digon Yw Digon.

Gobeithio eich bod chithau’n teimlo’r naws grymus o frys oedd yn amlwg yn y digwyddiad hwn gan Connect. Mae pobl yn ymwybodol-wleidyddol o ganlyniad i’n cyflwr presennol yn y gymdeithas. Mae yna awydd mawr am newid ond hefyd, efallai, ansicrwydd ynghylch sut y gallwn ei wireddu. Dwi’n teimlo bod gennym ni, fel pobl ifanc, gyfrifoldeb mawr i gydio yn y cyfle hwn a gweithredu. Atgoffodd Johnny Cotsen y rhai hynny sydd mewn safle i ddylanwadu i godi eu llais a dweud NA. Rhaid i ni ddal ymlaen i wneud, creu a gwthio ffiniau. Daliwch ati i fwydo’r tân. Allwn ni ddim gadael iddo farw.

 

Diolch yn fawr, Unlimited. Dwi’n edrych ’mlaen at beth bynnag ddaw nesaf.

FROM THE BLOG